Προγράμματα Σπουδών ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

  Ιστοσελίδα Facebook Π.Σ
Θεματικές Ενότητες Σπουδών

Επισκόπηση Θεματικής Ενότητας Σπουδών

Νεώτερη Ελληνική Ιστορία
ELP 23
20

 

ΕΛΠ23 Νεώτερη Ελληνική Ιστορία

Η Θ.Ε. αποτελείται από μία εισαγωγή και τέσσερις (4) υποενότητες. 
 

Εισαγωγή: Προσεγγίζοντας τη νεότερη ελληνική ιστορία

Η εισαγωγική αυτή ενότητα αποσκοπεί στην βαθύτερη εξοικείωση του φοιτητή με τα ευρύτερα μεθοδολογικά και εννοιολογικά προβλήματα  που θέτει η μελέτη της νεότερης ελληνικής ιστορίας.  Στο πλαίσιο αυτό, ο φοιτητής θα κληθεί να προσεγγίσει κριτικά μία σειρά σχετικών ζητημάτων: Πότε «αρχίζει» η νεότερη ελληνική ιστορία και τι ακριβώς εννοούμε με την έννοια «νεότερη»; Ποιοί είναι οι παράγοντες εκείνοι που συγκροτούν την έννοια του ελληνικού έθνους στην εποχή της νεοτερικότητας, πως αλληλεπιδρούν μεταξύ τους και ποιά η ιστορική λειτουργία τους; Στη συνέχεια, ο προβληματισμός αυτός θα συμπληρωθεί με την ανάλυση της «ιστορικής κληρονομιάς» του νεότερου ελληνισμού.  Στη συνάφεια αυτή θα εξεταστούν : α) οι Βυζαντινές «καταβολές» του νεότερου ελληνισμού και β) η θέση των Ελλήνων στο Οθωμανικό κράτος.

 

Α)  Από την «Ορθόδοξη κοινότητα» στο «έθνος-κράτος» (1770-1833)

Η ύλη της υποενότητας αυτής καλύπτει την περίοδο από τα τέλη του 18ου αιώνα έως την έλευση του Όθωνα το 1833 και επικεντρώνεται: α) στον ιδεολογικό προσανατολισμό, τη συγκρότηση και την οργανωτική ανάπτυξη του ελληνικού εθνικού κινήματος και τον τρόπο με τον οποίο αυτό αντιμετωπίστηκε από τις παραδοσιακές ηγετικές ομάδες του ελληνικού χώρου, β) στην επανάσταση του 1821,  (ιδεολογικές και κοινωνικές ζυμώσεις και συγκρούσεις στους κόλπους των επαναστατών, η πορεία της επανάστασης, η προσπάθεια για συγκρότηση πολιτειακών θεσμών, η θέση της Ελλάδας στο Ανατολικό Ζήτημα),  και γ) στην περίοδο του Καποδίστρια (προσπάθεια οικοδόμησης κράτους «δυτικού τύπου», και οι συνακόλουθες κοινωνικές αντιστάσεις).

 

Β) «Το μετέωρο βήμα» της νεότερης Ελλάδας (1833-1909)

Στην υποενότητα αυτή αναλύεται η περίοδος από την έλευση του Όθωνα μέχρι και τη στρατιωτική επέμβαση του 1909. Η ύλη της διαρθρώνεται σε τρεις άξονες: α) Ζητήματα εσωτερικής πολιτικής ιστορίας (Οθωνική περίοδος, κόμματα-κοινοβουλευτισμός, πελατειακές σχέσεις, συντάγματα, βασιλεία του Γεωργίου του Α΄, συνιστώσες της αντιπαράθεσης Τρικούπη-Δεληγιάννη, η στρατιωτική επέμβαση του 1909) β) Η νεοελληνική κοινωνία και οικονομία (κοινωνική διαστρωμάτωση, παραδοσιακές δομές και «εκσυγχρονισμός», η ληστεία, προβλήματα αγροτικής οικονομίας, η εμφάνιση της βιομηχανίας και των τραπεζών, ο ρόλος του δημόσιου τομέα) και γ) ζητήματα εξωτερικής πολιτικής (Μεγάλη Ιδέα και μεταμορφώσεις του ελληνικού εθνικού κινήματος, αλυτρωτισμός και Κριμαϊκός Πόλεμος, ο Πόλεμος του 1897, το Μακεδονικό Ζήτημα και οι σχέσεις των Ελλήνων με τους άλλους ομόδοξους λαούς των Βαλκανίων).

 

Γ)   Από τον Βενιζέλο στον Μεταξά (1910-1936) 

Η υποενότητα εξετάζει την περίοδο από την άνοδο του Βενιζέλου στην εξουσία μέχρι και την επιβολή της της Μεταξικής δικτατορίας το 1936. Στο πλαίσιο αυτό θα αναλυθούν: α) το φαινόμενο του «Βενιζελισμού», οι κοινωνικές και πολιτικές συνιστώσες του «Εθνικού Διχασμού» της περιόδου 1915-1917 και η είσοδος της Ελλάδας στον Α Παγκόσμιο Πόλεμο β) Η Μικρασιατική Καταστροφή και οι πολιτικές, οικονομικές και κοινωνικές επιπτώσεις της, γ) τα «Εθνικά Ζητήματα» (οι σχέσεις της Ελλάδας με τις βαλκανικές χώρες από τους Βαλκανικούς  Πολέμους μέχρι τη «Βαλκανική συνεργασία» και το Κρητικό Ζήτημα), δ) το ελληνικό πολιτικό σύστημα και οι στρεβλώσεις του (πολιτειακές αλλαγές και ο ρόλος της Βασιλείας, η λειτουργία των κομματικών μηχανισμών και η σχέση τους με την κοινωνική διαστρωμάτωση της χώρας, το κοινωνικό και πολιτικό υπόβαθρο των στρατιωτικών επεμβάσεων στην πολιτική ζωή και η επιβολή της Μεταξικής δικτατορίας), και ε) οι μετασχηματισμοί στην ελληνική οικονομία (βιομηχανία, εμπόριο, αγροτική οικονομία, μετανάστευση.)

 

Δ)   Δικτατορία, Κατοχή και Εμφύλιος (1936-1949)

Η υποενότητα αυτή εξετάζει την περίοδο που εκτείνεται από την επιβολή της Δικτατορίας του Μεταξά το 1936 μέχρι και το τέλος του Ελληνικού Εμφυλίου Πολέμου το 1949 και αρθρώνεται σε τρία μέρη: στο πρώτο αναλύεται η δικτατορία της 4ης Αυγούστου και οι επιπτώσεις της (ο ρόλος της βασιλείας και η όξυνση του αντιμοναρχικού αισθήματος, η εσωτερική πολιτική του Μεταξά, οι «παραδοσιακές» πολιτικές δυνάμεις και το ΚΚΕ, οι διεθνείς σχέσεις της χώρας και η συμμετοχή της στον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο) Το δεύτερο μέρος καλύπτει την περίοδο της κατοχής της χώρας από τον Άξονα (τριπλή κατοχή και αντίσταση, ο ρόλος των «Μεγάλων Δυνάμεων» - Βρετανίας, ΗΠΑ και ΕΣΣΔ – και η ανάμειξή τους στα ελληνικά πράγματα, το βαλκανικό περιβάλον και το Μακεδονικό Ζήτημα, οι ρίζες της εμφύλιας σύρραξης). Το τρίτο μέρος επικεντρώνεται στον Ελληνικό Εμφύλιο της περιόδου 1946-1949 και στο ιστορικό του αποτύπωμα (η κληρονομά της Κατοχής και οι σχεδιασμοί του «αστικού πολιτικού κόσμου» και του ΚΚΕ, η στρατηγική θέση της Ελλάδας  και οι επιδιώξεις των «Μεγάλων Δυνάμεων», οι μεταμορφώσεις του Μακεδονικού Ζητήματος και ο ρόλος του Τίτο, η «σκιά» του Εμφυλίου στη μεταπολεμική Ελλάδα.)

 

Στόχοι της Θεματικής Ενότητας (Θ.Ε.) είναι:

  • να κατανοηθούν οι ιδιαίτερες συνθήκες υπαγωγής και ενσωμάτωσης των Ελλήνων στο οθωμανικό σύστημα κυριαρχίας και να προβληθούν οι θεσμικές, ιδεολογικές, κοινωνικές και οικονομικές  συνιστώσες του συστήματος αυτού.
  • να επισημανθούν οι όροι συγκρότησης και τα μεταβαλόμενα χαρακτηριστικά του ελληνικού εθνικού κινήματος δίνοντας έμφαση στη συνάφεια του με τις ιδεολογικές και κοινωνικοπολιτικές διεργασίες στον βαλκανικό αλλά και στον ευρύτερο ευρωπαϊκό χώρο
  • να αποκτήσει ο φοιτητής αναλυτική γνώση της ελληνικής πολιτικής ιστορίας και της  οργάνωσης και λειτουργίας του νέου ελληνικού κράτους από τις απαρχές συγκρότησης του έως και το τέλος του Ελληνικού Εμφυλίου Πολέμου (1949), σε συνάρτηση με τις αντίστοιχες οικονομικές, κοινωνικές και ιδεολογικές συνθήκες.
  • να εξοικειωθεί ο φοιτητής με πρωτογενείς πηγές της νεότερης ελληνικής ιστορίας και να και να αναπτύξει το ιστορικό του αισθητήριο με την ανάλυση και την κριτική τους.
  • να κατανοήσει ο φοιτητής τους ιστοριογραφικούς προβληματισμούς που έχουν αναπτυχθεί σχετικά με τη μελέτη της νεότερης ελληνικής ιστορίας.
 


Διάταξη Θεματικής Ενότητας (ECTS)


Υποχρεωτική βιβλιογραφία:

  • Βερέμης Θ., Κολιόπουλος Γ., Η σύγχρονη συνέχεια, από το 1821 μέχρι σήμερα, (Αθήνα:  Καστανιώτης 2006)
  • Douglas Dakin, Η Ενοποίηση της Ελλάδας, 1770-1923 (Αθήνα: Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης 1998)

 

 

Συμπληρωματική βιβλιογραφία:

Γενικά Έργα

  • Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, τ. ΙΑ΄-ΙΣΤ΄ (Αθήνα: Εκδοτική Αθηνών 1975-2000)
  • Ιστορία του Νέου Ελληνισμού, 1770-2000, επιμ. Β. Παναγιωτόπουλος, τ. 1-10 (Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα, 2003-2004)
  • Ιστορία της Ελλάδας του 20ου αιώνα, επιμ. Χρ. Χατζηιωσήφ κ.α., τ. Α1-Γ2 (Αθήνα: Βιβλιόραμα 1990-2007)
     

Μελέτες για επιμέρους θέματα:

  • Κιτρομηλίδης Π.Μ., Νεοελληνικός Διαφωτισμός: Οι Κοινωνικές και Πολιτικές Ιδέες (Αθήνα : Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης 1996
  • Petropulos John A., Πολιτική και Συγκρότηση Κράτους στο Ελληνικό Βασίλειο, 1833-1843 (Αθήνα : Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης 1996, τ. Α-Β)
  • Διαμαντούρος Νικηφ., Οι απαρχές της συγκρότησης σύγχρονου κράτους στην Ελλάδα, 1821-1828 (Αθήνα, Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης 2002)
  • Πιζάνιας Π. (επιμ.), Η ελληνική επανάσταση του 1821. Ένα ευρωπαϊκό γεγονός (Αθήνα: Κέδρος2009)
  • Σκοπετέα Έλλη, Το «Πρότυπο Βασίλειο» και η Μεγάλη Ιδέα: Όψεις του εθνικού προβλήματος στην Ελλάδα, 1830-1880 (Αθήνα: Πολύτυπο 1988)
  • Παπαγεωργίου Στεφ., Από το Γένος στο Έθνος. Η θεμελίωση του ελληνικού κράτους, 1821-1862 (Αθήνα: Παπαζήσης 2004)
  • Αρώνη-Τσίχλη Καίτη, Λύντια Τρίχα (επιμ), Ο Χαρίλαος Τρικούπης και η εποχή του. Πολιτικές επιδιώξεις και κοινωνικές συνθήκες (Αθήνα, Παπαζήσης, 2002)
  • Χατζηιωσήφ Χ. – Μαυρογορδάτος Γ. (επιμ.), Βενιζελισμός και Αστικός Εκσυγχρονισμός (Ηράκλειο: Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης 1987)
  • Mavrogordatos G., StillbornRepublic. Social Coalitions and Patry Strategies in Greece 1922-1936 (Berkeley-L.Angeles-London: Universtity of California Press 1983)
  • Llewellyn-Smith Michael, ΤοΌραματηςΙωνίας. Η Ελλάδα στη Μικρά Ασία, 1919-1922 (Αθήνα : Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης 2002)
  • Αλιβιζάτος Ν., Οι Πολιτικοί Θεσμοί σε Κρίση, 1922-1974: Όψεις της Ελληνικής Εμπειρίας (Αθήνα: Θεμέλιο 1983)      
  • Mazower, Mark, Στην Ελλάδα του Χίτλερ: Η Εμπειρία της Κατοχής  (Αθήνα: Αλεξάνδρεια 1994)
    Close David, Οι Ρίζες του Εμφυλίου Πολέμου στην Ελλάδα (Αθήνα: Φιλίστωρ 2003)                                        

 

 

Γλώσσα διδασκαλίας:

 Ελληνικά

 

Μέθοδοι διδασκαλίας:

 Καθοδηγούμενη αυτοδιδασκαλία μέσω:
(α) Οδηγών Μελέτης με σαφή χρονοδιαγράμματα και ορόσημα
(β) Ασκήσεων Αυτοαξιολόγησης
(γ) Γραπτών εργασιών, οι οποίες συντείνουν στην κριτική προσέγγιση της ύλης
(δ) Δραστηριοτήτων με τη βοήθεια της Πλατφόρμας Σύγχρονης Επικοινωνίας
(ε) Ομαδικών Συμβουλευτικών Συναντήσεων (ΟΣΣ)
 

Τρόποι αξιολόγησης:

4 γραπτές εργασίες, 2 Δραστηριότητες και 1 εξέταση με την ολοκλήρωση της Θεματικής Ενότητας (Θ.Ε.).
κορυφή σελίδας

 

Παλαιά Δομή ΕΛΠ

Διδάσκοντες

Τμήματα




Επιστροφή

Δ Τ Τ Π Π Σ spacerheight22 Κ
 
1
 
2
 
3
 
4
 
5
 
6
 
7
 
8
 
9
 
10
 
11
 
12
 
13
 
14
 
15
 
16
 
17
 
18
 
19
 
20
 
21
 
22
 
23
 
24
 
25
 
26
 
27
 
28
 
29
 
30
 
31