ΒΙΗ611 Νευροηθική - Ανοικτό Πανεπιστήμιο Κύπρου - Open University of Cyprus

ΒΙΗ611 Νευροηθική

Στόχος της παρούσας Θ.Ε. Νευροηθική είναι:

  • Να αποσαφηνίσει τα όρια και το περιεχόμενο του πεδίου έρευνας της Νευροηθικής, αναλύοντας τις καταβολές καθώς και τις βασικές παραδοχές και έννοιες του εν λόγω πεδίου.
  • Να αντιδιαστείλει το πεδίο της Νευροηθικής με άλλα συγγενή πεδία όπως αυτό της Βιοηθικής, επισημαίνοντας τις μεταξύ τους τομές και κυρίως τις μεταξύ τους διαφοροποιήσεις.
  • Να καταδείξει την αναγκαιότητα της Νευροηθικής έρευνας, αναδεικνύοντας την ένταση και την έκταση των νευροηθικής φύσεως προβλημάτων.
  • Να εισαγάγει τους φοιτητές στα κυριότερα ηθικά, νομικά, κοινωνικά και οντολογικά ζητήματα της Νευροηθικής, όπως αυτά ανακύπτουν από σύγχρονες αλλά και μελλοντικά δυνατές εφαρμογές της νευροεπιστημονικής γνώσης. Ηθικά ζητήματα όπως αυτά της νοητικής ιδιωτικότητας, αυτονομίας και τελικά ελευθερίας, της ισότητας, της ασφάλειας, της επιτήρησης και του εξαναγκασμού, οντολογικά ζητήματα όπως αυτά της αλλοίωσης της προσωπικής ταυτότητας ή της αμφισβήτησης της ελευθερίας της βούλησης αλλά και νομικής φύσεως ζητήματα όπως αυτά της κακοδικίας, της αυτό-ενοχοποίησης και της προληπτικής ενοχοποίησης και φυλάκισης αναλύονται ενδελεχώς με σκοπό οι φοιτητές να κατανοήσουν σε βάθος τους άμεσα ισχύοντες αλλά και τους δυνητικούς κινδύνους μιας αλόγιστης εξάπλωσης εφαρμογών της νευρο-επιστημονικής γνώσης και τεχνολογίας που έχει ήδη αρχίσει να λαμβάνει χώρα.
  • Να εφοδιάσει τους φοιτητές με μια βασική έστω νευρο-επιστημονική και φιλοσοφική γνώση, ώστε να είναι σε θέσει να διακρίνουν τα νευροηθικά προβλήματα σε αμέσως ισχύοντα, δυνητικά ή ψευδή.
  • Να καταδείξει την αναγκαιότητα της Νευρο-εκπαίδευσης (neuro-education).
  • Να καταδείξει τα σύγχρονα αλλά και τα δυνητικά πεδία εφαρμογής της νευροηθικής έρευνας, αναδεικνύοντας παράλληλα τους ρόλους που ένας ειδικός της Νευροηθικής δύναται να έχει εντός των διάφορων θεσμικών οργάνων της πολιτείας αλλά και ευρύτερα στη κοινωνία
  • Να καταστήσει τους φοιτητές ικανούς να εντοπίζουν τα διάφορα νευροηθικής συνάφειας ζητήματα στην καθημερινότητά τους (και πιθανώς στο πεδίο εργασίας τους) και να μπορούν να τα αντιμετωπίσουν εφαρμόζοντας τις βασικές αρχές θεωρητικής ανάλυσης και εφαρμοστικής δράσης που θα διδαχτούν στην παρούσα Θ.Ε.

Να προσφέρει ένα επαρκές υπόβαθρο νευροηθικής γνώσης προλειαίνοντας το έδαφος για μια περαιτέρω διδακτορική εξειδίκευση στη Νευροηθική όσων φοιτητών το επιθυμούν.

Ως προς το περιεχόμενό της, η Θ.Ε. Νευροηθική διακρίνεται ουσιαστικά σε τέσσερις βασικές ομάδες διαλέξεων. Η πρώτη (διαλέξεις 2 και 3) αφορά στην πρόσκτηση βασικών γνώσεων προαπαιτούμενων ώστε  να είναι σε θέση οι φοιτητές να κατανοήσουν εις βάθος την ανάλυση που επιχειρείται στις διαλέξεις που ακολουθούν. Αναλυτικότερα, η δεύτερη διάλεξη (Προαπαιτούμενες Γνώσεις Ι: Στοιχεία Γνωσιακής Νευρο-επιστήμης) αφορά σε βασικές νευρο-επιστημονικές γνώσεις που θα επιτρέψουν στους φοιτητές να αξιολογούν τις διάφορες νευρο-τεχνολογικές χρήσεις ως προς την επιστημονική εγκυρότητα και αξιοπιστία τους, στοιχείο απαραίτητο για την από μέρους των φοιτητών κατανόηση του εφικτού μιας χρήσης καθώς και των ζητημάτων ασφάλειας  και επιστημονισμού που αυτή ενδέχεται να εγείρει. Η τρίτη διάλεξη (Προαπαιτούμενες γνώσεις ΙΙ: Στοιχεία Φιλοσοφίας του Νου) προσφέρει στους φοιτητές μια βασική κατάρτιση σε ζητήματα Φιλοσοφίας του Νου.  Αυτή η γνώση κρίνεται επίσης απαραίτητη, δεδομένου ότι τόσο η εξέταση των ηθικών και νομικών ζητημάτων που απορρέουν από την αξιοπιστία μιας νευρο-τεχνολογικής εφαρμογής, όσο και η ανάλυση των οντολογικής φύσεως θεμάτων που η τελευταία  αυτή εγείρει, συχνά απαιτούν  τη στροφή στη βασική ορολογία και προβληματική της Φιλοσοφίας του Νου, όπως αυτή  εκφράζεται μέσω του προβλήματος συσχέτισης Νου-Εγκεφάλου και τα ερωτήματα ως προς τη φύση της νοητικής συνιστώσας εν γένει.

Ως δεύτερη ομάδα διαλέξεων θα μπορούσαμε να διακρίνουμε τις διαλέξεις 4 και 5 (Οι Νευρο-επιστήμες για την Ηθική μέρος 1ο και 2ο , αντίστοιχα) οι οποίες αφορούν στη μια εκ των δύο κύριων κατευθύνσεων της νευροηθικής έρευνας, όπως τις διακρίνει η AdinaRoskies και συγκεκριμένα στην ανάλυση των νευρο-βιολογικών και ψυχολογικών δράσεων επί των οποίων εδράζεται η ‘ηθική νόηση’, ήτοι η ικανότητά μας να προβαίνουμε σε ηθικού τύπου κρίσεις. Αναλύονται οι διάφορες προσεγγίσεις και διχογνωμίες περί του εν λόγω θέματος αλλά και  οι εγγενείς αδυναμίες μιας τέτοιου τύπου έρευνας.

Η τρίτη και η τέταρτη ομάδα διαλέξεων (διαλέξεις 6 έως και 12) αφορούν στην υπό τη Roskies δεύτερη ερευνητική κατεύθυνση της νευρο-ηθικής έρευνας και συγκεκριμένα στην ‘Ηθική για τη Νευρο-επιστήμη’, η οποία αφορά στη μελέτη των ηθικών, νομικών, κοινωνικών και οντολογικών ζητημάτων που απορρέουν των χρήσεων της νευρο-επιστημονικής γνώσης και τεχνολογίας σε διάφορες πτυχές της ζωής μας. Αξίζει, εδώ να τονιστεί ότι ο διαχωρισμός των διαλέξεων της ‘Ηθικής για τη Νευρο-επιστήμη’ σε δύο ομάδες ακολουθεί ουσιαστικά τις αντίστοιχα  δύο σύγχρονες νευρο-τεχνολογικές δυνατότητες παρατήρησης του εγκεφάλου  και παρέμβασης στον εγκέφαλο. Αναλυτικότερα, η πρώτη ομάδα διαλέξεων (διαλέξεις 6 έως 10) έχει ως βασικό τίτλο «Παρατηρώντας τον εγκέφαλο» και εξετάζει τα ηθικής, νομικής, κοινωνικής και οντολογικής φύσεως ζητήματα που εγείρονται εκ των διαφόρων χρήσεων της νευρο-απεικονιστικής τεχνολογίας, τόσο σε ειδικά πλαίσια όπως αυτά της Δικαιοσύνης και της Κρατικής Ασφάλειας, όσο και σε ‘αστικής’ (civic) φύσεως χρήσεις για τη μελέτη και ποδηγέτηση της καταναλωτικής συμπεριφοράς, την αξιολόγηση εργαζομένων κ.α.

Τέλος, η πέμπτη ομάδα διαλέξεων (διαλέξεις 11 και 12) έχει ως βασικό τίτλο «Παρεμβαίνοντας στον εγκέφαλο» και αφορά στην ανάλυση ομοίως των ηθικών, οντολογικών, νομικών και κοινωνικών ζητημάτων που απορρέουν της δυνατότητάς μας να παρεμβαίνουμε στο εγκέφαλο για ενισχυτικούς σκοπούς, δηλαδή με στόχο την ενίσχυση ή μεταβολή των νοητικών δυνατοτήτων μας και όχι προς θεραπεία κάποιας ψυχικής ή σωματικής νόσου. Η ανάλυση επικεντρώνεται στην ήδη παρατηρούμενη τάση ψυχο-φαρμακευτικής ενίσχυσης (ήτοι ενισχυτικών παρεμβάσεων δια της λήψης ψυχο-φαρμάκων) αλλά εκτείνεται σε ζητήματα που αφορούν στις νευρο-τεχνολογικές παρεμβάσεις επί του εγκεφάλου εν γένει. Μέσω αυτής της διάρθρωσης, η τρέχουσα Θ.Ε. καλύπτει το ολόκληρο το φάσμα των αμιγώς νευροηθικών ζητημάτων, ήτοι των ζητημάτων που εγειρόμενα λόγω της αποκλειστικής σχέσης του εγκεφάλου με έννοιες όπως η νόηση, η βούληση και η συνείδηση εξατομικεύουν τη Νευροηθική σε ένα πεδίο διακριτό από τη Βιοηθική (γίνεται, πάντως, αναπόφευκτα και ανάλυση αρκετών ζητημάτων  που βρίσκονται στη τομή των δύο αυτών πεδίων, έχοντας μια μάλλον πιο βιοηθική χροιά).

Επιπρόσθετες πληροφορίες

  • Κωδικός: ΒΙΗ611
  • ECTS: 10
  • Τρόποι Αξιολόγησης:

    2 γραπτές εργασίες (40%) και Τελική Εξέταση (60%)