ΘΕΣΠ521: Θεωρία του Θεάτρου - Ανοικτό Πανεπιστήμιο Κύπρου - Open University of Cyprus
20
Σαβ, Αυγ

ΘΕΣΠ521: Θεωρία του Θεάτρου

Στόχοι Θ.Ε.

Σε αυτή τη θεματική ενότητα οι φοιτητές αποκτούν μια διεξοδική και σαφή γνώση των βασικών θεωρητικών εννοιών που σχετίζονται με το θεατρικό φαινόμενο, καθώς και των κυριότερων θεωρητικών ρευμάτων που αναπτύχθηκαν ή εφαρμόστηκαν στον χώρο της θεατρικής δημιουργίας και πράξης. Εξετάζονται μεταξύ άλλων στοιχεία ανθρωπολογίας και σημειολογίας του θεάτρου και του σκηνικού χώρου, στοιχεία της φαινομενολογίας του δράματος, καθώς και οι προσεγγίσεις του μεταδομισμού και της αποδόμησης στο θεατρικό φαινόμενο. Επιπλέον, θα μελετηθούν οι ψυχαναλυτικές θεωρίες, οι φεμινιστικές θεωρίες και οι θεωρίες του φύλου, καθώς και οι θεωρίες της πρόσληψης (reception / reader-response theories) και της ανταπόκρισης του ακροατηρίου. Τέλος, ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στις υλιστικές, μεταμοντέρνες και μεταποικιακές προσεγγίσεις.

Ο/Η φοιτητής/-τρια που θα ολοκληρώσει επιτυχώς την εν λόγω Θεματική Ενότητα, αναμένεται ότι θα είναι σε θέση να:

  • Κατανοεί το γνωστικό αντικείμενο και το ερευνητικό πεδίο της Θεωρίας του Θεάτρου.
  • Αναφέρει βασικά στοιχεία για τα ειδοποιά χαρακτηριστικά του θεάτρου (συλλογική επικοινωνία, ηθοποιοί, κοινό, το θέατρο ως σημειωτικό σύστημα).
  • Γνωρίζει τις βασικές θεωρητικές αρχές της σημειολογίας, της φαινομενολογίας, του μεταμοντέρνου, της αποδόμησης, του υλισμού και των μεταποικιακών σπουδών καθώς και τους τρόπους με τους οποίους αυτές συνδέονται με τη Θεωρία του Θεάτρου.
  • Γνωρίζει βασικά στοιχεία για τη σημειωτική του θεάτρου, τα διάφορα μοντέλα σημειολογικής ανάλυσης, τις βασικές έννοιες της σημειωτικής, τους θεατρικούς κώδικες και τη θεατρική επικοινωνία κτλ.
  • Αντιμετωπίζει κριτικά τις παραπάνω θεωρίες και να τις εφαρμόζει στο θέατρο με πειστικές και επαρκείς αναλύσεις, σε συνάρτηση με τις σχετικές για κάθε θεωρία έννοιες.
  • Παρουσιάζει τις σχέσεις μεταξύ του λεκτικού και του μη λεκτικού επί σκηνής — με άλλα λόγια, μεταξύ του θεάτρου ως παγιωμένου κειμένου και του θεάτρου ως σωματικά βιωμένου, υλικού και εφήμερου γεγονότος.
  • Επεξηγεί πώς η ψυχαναλυτική θεωρία, η φεμινιστική και διαφυλική θεωρία και η θεωρία της πρόσληψης και της αναγνωστικής ανταπόκρισης εμπλέκονται σε διαφορετικά επίπεδα της θεατρικής επικοινωνίας.
  • Παρουσιάζει τη θεσμική θέση του θεάτρου μέσα στον περιβάλλοντα κόσμο, στις ιστορικές, οικονομικές, πολιτικές δυνάμεις που διασυνδέουν το θέατρο με το εκάστοτε εδώ και τώρα της παραγωγής ή/και της υποδοχής του.
  • Παρακολουθεί τα σύγχρονα ρεύματα του θεάτρου (μεταδραματικό, πειραματικό θέατρο, περφόρμανς κλπ)
  • Αντιλαμβάνεται τον ρόλο του ακροατηρίου και τη σημασία της πρόσληψης του θεατρικού έργου και να γνωρίζει βασικά στοιχεία για τις σχετικές θεωρητικές προσεγγίσεις.

Περιεχόμενο Θ.Ε.

  1. Θέατρο και Σημειολογία:
  • Ο θεατρικός κώδικας
  • Θεωρητικοί πρόδρομοι της θεατρικής σημειολογίας.
  • Βασικοί όροι της γενικής σημειολογίας.
  • Το σύστημα των θεατρικών σημείων.
  • Οι πράξεις του ηθοποιού ως σημεία.
  • Η εμφάνιση του ηθοποιού ως σημείο.
  • Τα σημεία του χώρου.
  1. Θεατρικό Σημείο – Θεατρικός Κώδικας ως Σημειωτικό Σύστημα
  • Βασικά χαρακτηριστικά των θεατρικών σημείων
  • Διακρίσεις των σημείων σε φυσικά ή τεχνητά
  • Διακρίσεις των σημείων σε εικόνες, ενδείκτες ή σύμβολα
  • Διακρίσεις των σημείων σε μεταφορικά ή μετωνυμικά σημεία
  • Βασικές θεωρητικές προσπάθειες σχετικά με τη διάρθρωση και την ιεράρχηση των θεατρικών σημείων και με τη λειτουργία του θεατρικού κώδικα.
  1. Σημειωτική / Σημειολογία
  • Saussure, Peirce και Βarthes
  • Οι σκηνικές οδηγίες στον Ίψεν και στον Σω
  • To θέατρο της πρωτοπορίας και η απο-σημειωτική
  • Δομισμός
  1. Φαινομενολογία
  • Βασικές αρχές της φαινομενολογίας
  • Το «μοντέλο της αντίληψης» και το «μοντέλο της εμπειρίας»
  • Οι σημαδιακές στιγμές της παράστασης
  • «Από το εγώ στο εμείς» - Θεατρικό κοινό
  • Προθετικότητα (intentionality) και ανταποκριτική διάθεση (responsivity)
  1. Φαινομενολογία
  • Η ανάδυση της φαινομενολογίας στις αρχές του 20ου αιώνα
  • Επιρροές της φαινομενολογίας στο θέατρο
  • Η Τελευταία μαγνητοταινία του Κραπ. Στανισλάφσκι και Τσέχωφ
  • Αρτώ, Νίτσε, ανθρωπολογία του θεάτρου
  1. Θεωρία της Αποδόμησης
  • Mεταδομισμός και Αποδόμηση
  • Derrida και Αποδόμηση
  • Το «θέατρο της σκληρότητας» του Αρτώ κατά τον Derrida
  • «Κριτική Θεωρία» (Σχολή της Φραγκφούρτης)
  1. Θεωρία του μεταμοντέρνου
  • Mεταμοντερνισμός ή η Θεωρία του Μεταμοντέρνου
  • Ομοιώματα (simulacra), απομίμηση (simulation), υπερπραγματικότητα (hyper-reality)
  • Η έννοια της «συρραφής» (pastiche)
  • Τα όρια της αναπαράστασης
  • Αισθητικά ίχνη του μεταμοντερνισμού
  • Θεατρική επιτέλεση-περφόρμανς
  1. Θεωρία της πρόσληψης
  • Τα θεατρικά ακροατήρια
  • Ο ορίζοντας προσδοκιών
  • Το θεατρικό γεγονός
  • Forum theatre
  • Συμβάσεις
  • Το θέατρο ως προνομιούχο πεδίο του βλέμματος
  • Kοινό και παράσταση
  • Θεωρία της αναγνωστικής ανταπόκρισης και θεωρία της πρόσληψης
  1. Θεωρία του υλισμού
  • Υλισμός και Αναγεννησιακό θέατρο
  • Ο Μπρεχτ και ο Κοριολανός
  • Υλισμός και Ουτοπία
  • Πολιτισμικές Σπουδές
  • Μαρξιστική αισθητική και στρατευμένο θέατρο
  1. Θεωρία της ψυχανάλυσης
  • Φρόιντ
  • Jacques Lacan
  • Δραματοθεραπεία, παιχνίδια ρόλων και αυτοβιογραφικοί μονόλογοι
  • Αντι-οιδιπόδειο» θέατρο: η παράσταση Dionysus in 69
  1. Φεμινισμός και Διαφυλική θεωρία
  • Θεωρία του Φεμινισμού
  • Το παράδειγμα της Caryl Churchill και της Ntozake Shange
  • Queer Theory
  • Άγγελοι στην Αμερική
  • Παραδόσεις αρρενωπότητας και το παράδειγμα του Οιδίποδα.
  1. Μεταποικιακές θεωρίες
  • Η Τρικυμία του Σαίξπηρ: το παράδειγμα της θεατρικής διασκευής από τον Aimé Césaire
  • Διαπολιτισμικό θέατρο: Wole Soyinka και Rustam Bharucha
  • David Henry Hwang και Tomson Highway
  • Το «θέατρο του καταπιεσμένου»: ο Augusto Bοal και η πολιτική διάσταση του θεάτρου.

Επιπρόσθετες πληροφορίες

  • Κωδικός / Course Code: ΘΕΣΠ521
  • ECTS: 15
  • Τρόποι Αξιολόγησης / Assessment:

    10% οι διαδραστικές εκπαιδευτικές δραστηριότητες, 30% οι γραπτές εργασίες και 60% οι τελικές εξετάσεις

  • Διάρκεια Φοίτησης/ Length of Study: Εξαμηνιαία (εαρινό)/ Semi-annual (spring)
  • Κόστος/ Tuition Fees: 675 ευρώ
  • Επίπεδο Σπουδών/ Level: Μεταπτυχιακό/ Postgraduate